मोटार वाहन कायदा, १९८८ (Motor Vehicles Act, 1988) मधील कलम २९ (Section 29) हे प्रामुख्याने ‘कंडक्टर लायसन्स’ (वाहकाचा परवाना) अनिवार्य करण्याशी संबंधित आहे.
ज्याप्रमाणे ड्रायव्हरला गाडी चालवण्यासाठी लायसन्स लागते, त्याचप्रमाणे सार्वजनिक वाहतूक करणाऱ्या वाहनांमध्ये (उदा. ST बस किंवा सिटी बस) काम करणाऱ्या कंडक्टरलाही या कलमानुसार परवाना असणे आवश्यक आहे.
खाली या कलमाची सविस्तर माहिती मराठीत दिली आहे:
कलम २९: कंडक्टर लायसन्सची आवश्यकता (Necessity for Conductor’s License)
या कलमातील मुख्य तरतुदी खालीलप्रमाणे आहेत:
१. परवान्याशिवाय काम करण्यास मनाई:
कोणतीही व्यक्ती कोणत्याही सार्वजनिक सेवा वाहनामध्ये (Public Service Vehicle) कंडक्टर म्हणून काम करू शकत नाही, जोपर्यंत तिच्याकडे त्या अधिकाराचा वैध (Valid) परवाना नसेल.
२. मालकावर निर्बंध:
वाहनाचा मालक किंवा चालक अशा कोणत्याही व्यक्तीला कंडक्टर म्हणून कामावर ठेवू शकत नाही, जिच्याकडे या कायद्यांतर्गत जारी केलेले प्रभावी कंडक्टर लायसन्स नाही.
३. परवान्याची व्याप्ती:
कंडक्टर लायसन्स हे विशिष्ट राज्याच्या प्राधिकरणाद्वारे दिले जाते. हे लायसन्स संबंधित व्यक्तीला त्या विशिष्ट क्षेत्रात किंवा राज्यामध्ये कंडक्टर म्हणून काम करण्याचा कायदेशीर अधिकार देते.
४. अपवाद (Emergency Situations):
काही आपत्कालीन परिस्थितीत, जर नियमित कंडक्टर उपलब्ध नसेल, तर अत्यंत मर्यादित काळासाठी (साधारणपणे एक महिना किंवा त्यापेक्षा कमी) परवान्याशिवाय काम करण्याची मुभा काही विशिष्ट नियमांतर्गत दिली जाऊ शकते, परंतु यासाठी प्राधिकरणाची पूर्वपरवानगी किंवा नियमांचे पालन आवश्यक असते.
कंडक्टर लायसन्स मिळवण्यासाठी काही महत्त्वाच्या अटी:
कलम २९ च्या अंमलबजावणीसाठी व्यक्तीकडे खालील पात्रता असणे आवश्यक आहे:
- वय: अर्जदाराचे वय किमान १८ वर्षे पूर्ण असावे.
- शिक्षण: किमान शैक्षणिक पात्रता (जी राज्य सरकार ठरवेल) पूर्ण केलेली असावी.
- वैद्यकीय प्रमाणपत्र: व्यक्ती शारीरिकदृष्ट्या सक्षम असल्याचे डॉक्टरांचे प्रमाणपत्र आवश्यक असते.
- चारित्र्य पडताळणी: गुन्हेगारी पार्श्वभूमी नसल्याचे पोलीस प्रमाणपत्र अनेकदा मागितले जाते.
या कलमाचे उल्लंघन केल्यास काय होते?
जर एखादी व्यक्ती विनापरवाना कंडक्टर म्हणून काम करताना आढळली किंवा मालकाने अशा व्यक्तीला कामावर ठेवले, तर कलम १७७ किंवा संबंधित दंडात्मक कलमांतर्गत दंड आकारला जाऊ शकतो.
