मोटार वाहन कायदा, १९८८ मधील कलम १२५ (Section 125) हे प्रामुख्याने ड्रायव्हरच्या कामात अडथळा निर्माण होईल अशा प्रकारे वाहनात बसणे किंवा वस्तू ठेवणे यावर निर्बंध घालते.
सुरक्षित प्रवासासाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे कलम आहे.
या कलमाची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
कलम १२५: ड्रायव्हरच्या कामात अडथळा आणण्यास मनाई
या कलमानुसार, कोणत्याही सार्वजनिक ठिकाणी वाहन चालवत असताना, ड्रायव्हरला त्याचे वाहन सुरक्षितपणे नियंत्रित करण्यापासून किंवा चालवण्यापासून अडथळा निर्माण होईल अशा प्रकारे कोणालाही बसता येणार नाही किंवा वस्तू ठेवता येणार नाही.
मुख्य तरतुदी:
- ड्रायव्हरच्या शेजारील जागा: ड्रायव्हरच्या बाजूला बसलेल्या व्यक्तीने किंवा तिथे ठेवलेल्या सामानामुळे ड्रायव्हरला स्टिअरिंग फिरवण्यास, गिअर बदलण्यास किंवा बाहेरचे दृश्य पाहण्यास अडथळा येऊ नये.
- प्रवाशांची संख्या: ड्रायव्हरच्या केबिनमध्ये किंवा समोरच्या सीटवर क्षमतेपेक्षा जास्त लोक बसवणे, ज्यामुळे ड्रायव्हरला हालचाल करण्यास जागा कमी पडेल, हा या कलमाचा भंग मानला जातो.
- सामानाची मांडणी: वाहनात अशा प्रकारे सामान ठेवण्यास मनाई आहे ज्यामुळे ड्रायव्हरचे लक्ष विचलित होईल किंवा त्याला आरशात (Rearview mirror) मागचे वाहन दिसणार नाही.
या कलमाचे उल्लंघन केल्यास होणारी कारवाई (कलम १७७ अन्वये)
कलम १२५ चे उल्लंघन केल्यास मोटार वाहन कायद्याच्या सामान्य दंड कलमानुसार (कलम १७७) कारवाई केली जाते:
- प्रथम अपराध: पहिल्यांदा नियम मोडल्यास ५०० रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.
- दुसरा किंवा त्यानंतरचा अपराध: पुन्हा तोच गुन्हा केल्यास १,५०० रुपयांपर्यंत दंड आकारला जाऊ शकतो.
सुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्व
१. अपघात रोखणे: ड्रायव्हरला पूर्ण लक्ष रस्त्यावर केंद्रित करता यावे आणि आपत्कालीन स्थितीत त्वरित निर्णय घेता यावा यासाठी ही तरतूद आहे. २. नियंत्रण: वाहनाचे ब्रेक, क्लच आणि गिअर यांवर ड्रायव्हरचे पूर्ण नियंत्रण राहणे आवश्यक असते. ३. दृश्यमानता: समोरच्या काचेतून आणि बाजूच्या आरशातून ड्रायव्हरला स्पष्ट दिसणे प्रवाशांच्या सुरक्षिततेसाठी अनिवार्य आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर: ड्रायव्हरला त्याचे काम मुक्तपणे आणि सुरक्षितपणे करता येईल याची काळजी प्रत्येक प्रवाशाने आणि वाहन मालकाने घेतली पाहिजे.
