मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १२८: दुचाकीवरून प्रवास करण्याबाबतचे नियम (Safety Measures for Drivers and Pillion Riders)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १२८ हे प्रामुख्याने दुचाकी वाहनांवर (Two-wheelers) चालक आणि मागे बसणाऱ्या प्रवाशाच्या (Pillion Rider) सुरक्षिततेशी संबंधित आहे.
प्रमुख तरतुदी:
- प्रवाशांची संख्या: दुचाकी चालवताना चालकाव्यतिरिक्त केवळ एकच व्यक्ती मागे बसू शकते. एकापेक्षा जास्त व्यक्तींना मागे बसवणे (Triple Seat) हा कायद्याने गुन्हा आहे.
- बसण्याची पद्धत: मागे बसणाऱ्या व्यक्तीने चालकाच्या मागे असलेल्या निश्चित केलेल्या सीटवरच बसले पाहिजे.
- सुरक्षेची साधने (Footrests & Handgrips): दुचाकीला मागे बसणाऱ्या व्यक्तीसाठी योग्य ‘फूटरेस्ट’ (पाय ठेवण्याची जागा) आणि ‘हँडग्रिप’ (पकडण्यासाठी हँडल) असणे अनिवार्य आहे.
- साडी गार्ड (Sari Guard): मागे बसणाऱ्या व्यक्तीचे कपडे चाकात अडकू नयेत यासाठी दुचाकीला संरक्षक कवच (Sari Guard) असणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाचे नियम:
१. हेल्मेटची सक्ती: जरी हे कलम आसन व्यवस्थेबद्दल असले तरी, कलम १२९ नुसार चालक आणि मागे बसणाऱ्या अशा दोघांनाही ISI मार्क असलेले हेल्मेट घालणे अनिवार्य आहे. २. लहान मुले: कायद्यानुसार ४ वर्षांवरील मुलाला स्वतंत्र प्रवासी मानले जाते. अलीकडील नियमांनुसार, लहान मुलाला दुचाकीवर नेताना विशिष्ट वेगमर्यादा आणि सेफ्टी हार्नेस (Safety Harness) वापरणे आवश्यक आहे.
उल्लंघन केल्यास काय होते?
- दंड: या कलमाचे उल्लंघन केल्यास (उदा. ट्रिपल सीट प्रवास), वाहतूक पोलीस दंड आकारू शकतात.
- परवाना निलंबन: काही गंभीर प्रकरणांमध्ये चालकाचा परवाना (Driving License) तीन महिन्यांपर्यंत निलंबित केला जाऊ शकतो.
थोडक्यात अर्थ:
हे कलम दुचाकी प्रवासाला शिस्त लावण्यासाठी आणि अपघाताच्या वेळी होणारी जीवितहानी टाळण्यासाठी बनवण्यात आले आहे. सुरक्षित प्रवासासाठी नेहमी मर्यादित प्रवासी आणि हेल्मेटचा वापर करा.
