मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १२९: हेल्मेट वापरण्याची सक्ती (Wearing of Protective Headgear)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १२९ हे प्रामुख्याने दुचाकी वाहन चालवताना होणाऱ्या डोक्याच्या दुखापती टाळण्यासाठी आणि सुरक्षिततेसाठी हेल्मेट वापरण्याच्या नियमांशी संबंधित आहे.
प्रमुख तरतुदी:
- हेल्मेटची सक्ती: सार्वजनिक ठिकाणी दुचाकी चालवणारी प्रत्येक व्यक्ती आणि त्यावरून प्रवास करणारी दुसरी व्यक्ती (Pillion Rider) यांनी संरक्षणात्मक शिरस्त्राण (Helmet) घालणे अनिवार्य आहे.
- हेल्मेटचे स्वरूप: वापरलेले हेल्मेट हे केवळ नावापुरते नसावे. ते भारतीय मानक ब्युरो (BIS/ISI) कडून विहित केलेल्या मानकांनुसार (Standard) असणे आवश्यक आहे.
- योग्य फिटिंग: हेल्मेट केवळ डोक्यावर ठेवणे पुरेसे नाही; ते डोक्याला व्यवस्थित घट्ट बसवण्यासाठी असलेल्या ‘स्ट्रॅप्स’ (Straps) किंवा पट्ट्या बांधणे कायद्याने आवश्यक आहे.
आजच हेल्मेट खरेदी करा
अपवाद (सवलत):
१. शीख धर्मीय व्यक्ती: जर एखादी शीख धर्मीय व्यक्ती दुचाकी चालवताना किंवा प्रवास करताना नियमानुसार पगडी (Turban) घालत असेल, तर त्यांना हेल्मेट घालण्यातून सवलत देण्यात आली आहे. २. वयोमर्यादा: काही राज्यांमध्ये आणि विशिष्ट परिस्थितीत लहान मुलांसाठी नियमात थोडा बदल असू शकतो, परंतु सुरक्षिततेसाठी ते बंधनकारकच मानले जाते.
नियम मोडल्यास कारवाई:
- दंड: हेल्मेट न वापरल्यास वाहनचालकाला दंड भरावा लागतो.
- परवाना निलंबन: नवीन नियमांनुसार, हेल्मेट न घालता वाहन चालवल्यास चालकाचा परवाना (Driving License) ३ महिन्यांपर्यंत निलंबित केला जाऊ शकतो.
महत्त्वाचा मुद्दा:
हेल्मेट हे केवळ पोलिसांच्या दंडापासून वाचण्यासाठी नाही, तर रस्ते अपघातात होणाऱ्या ८०% पेक्षा जास्त जीवघेण्या डोक्याच्या दुखापतींपासून वाचण्यासाठी आहे. त्यामुळे प्रवास करताना नेहमी दर्जेदार ISI मार्क असलेले हेल्मेट वापरा.
