मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १८१: विना परवाना वाहन चालवणे (Driving vehicles in contravention of section 3 or section 4)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १८१ हे अत्यंत महत्त्वाचे कलम आहे. हे कलम अशा व्यक्तींशी संबंधित आहे ज्यांच्याकडे वैध ड्रायव्हिंग लायसन्स (Driving License) नाही किंवा जे वाहन चालवण्यासाठी कायदेशीररित्या पात्र नाहीत.
प्रमुख तरतुदी:
या कलमानुसार, खालील दोन परिस्थितींमध्ये गुन्हा मानला जातो: १. कलम ३ चे उल्लंघन: वैध ड्रायव्हिंग लायसन्सशिवाय सार्वजनिक ठिकाणी वाहन चालवणे. २. कलम ४ चे उल्लंघन: वाहन चालवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या किमान वयाची अट पूर्ण न करता वाहन चालवणे (उदा. १८ वर्षांखालील मुलांनी गाडी चालवणे).
दंड आणि शिक्षा (२०१९ च्या सुधारणेनंतर):
रस्ते सुरक्षा कडक करण्यासाठी २०१९ मध्ये या कलमांतर्गत दंडाची रक्कम १० पटीने वाढवण्यात आली आहे:
- आर्थिक दंड: ५,००० रुपये. (२०१९ पूर्वी हा दंड केवळ ५०० रुपये होता).
- कारावास: ३ महिन्यांपर्यंत तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते.
- दोन्ही: गुन्ह्याचे स्वरूप पाहून न्यायालय दंड आणि तुरुंगवास या दोन्ही शिक्षा देऊ शकते.
महत्त्वाचे नियम:
१. मालकाची जबाबदारी: जर वाहनाचा मालक जाणूनबुजून अशा व्यक्तीला गाडी चालवायला देत असेल ज्याच्याकडे लायसन्स नाही, तर मालकावरही कलम १८० अंतर्गत कारवाई होऊन ५,००० रुपये दंड होऊ शकतो. २. अल्पवयीन मुले: जर १८ वर्षांखालील मुलाने वाहन चालवले, तर हा गंभीर गुन्हा मानला जातो. अशा परिस्थितीत पालकांना किंवा वाहनाच्या मालकाला जबाबदार धरले जाते (कलम १९९-ए). ३. विमा दावा: जर विना परवाना गाडी चालवताना अपघात झाला, तर विमा कंपनी (Insurance Company) नुकसान भरपाई देण्यास नकार देऊ शकते.
हे टाळण्यासाठी काय करावे?
१. रडारवर येण्यापूर्वी नेहमी वैध ड्रायव्हिंग लायसन्स जवळ ठेवा.
२. तुम्ही तुमच्या लायसन्सची डिजिटल प्रत mParivahan किंवा DigiLocker मध्ये ठेवू शकता, जी कायद्याने वैध मानली जाते.
३. परवाना नूतनीकरण (Renew) करण्याची मुदत संपली असल्यास त्वरित नूतनीकरण करून घ्या.
अधिक माहितीसाठीसाठी आमच्या You tube Channel ला भेट द्या –
https://youtube.com/@digitalsolution18?si=WVhqLnQTBI0vtbcW
थोडक्यात अर्थ:
कलम १८१ हे स्पष्ट करते की ड्रायव्हिंग लायसन्स हा केवळ एक कागद नसून तो रस्ते सुरक्षिततेचा पुरावा आहे. लायसन्सशिवाय गाडी चालवणे हा स्वतःचा आणि इतरांचा जीव धोक्यात घालणारा प्रकार असल्याने यावर कडक दंड आकारला जातो.
