मोटार वाहन कायदा, १९८८ मधील कलम ११२ (Section 112) हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे कारण ते थेट रस्ते सुरक्षेशी आणि ‘वेग मर्यादा’ (Limits of Speed) शी संबंधित आहे.
खाली या कलमाची सविस्तर माहिती मराठीत दिली आहे:
कलम ११२: वेगाची मर्यादा (Limits of Speed)
हे कलम रस्ते अपघात रोखण्यासाठी वाहनांच्या वेगावर नियंत्रण ठेवण्याबाबतचे नियम स्पष्ट करते.
१. मुख्य तरतूद
कोणतीही व्यक्ती सार्वजनिक ठिकाणी मोटार वाहन चालवताना, त्या विशिष्ट वाहनासाठी किंवा त्या विशिष्ट रस्त्यासाठी ठरवून दिलेल्या कमाल (Maximum) किंवा किमान (Minimum) वेग मर्यादेपेक्षा जास्त किंवा कमी वेगाने वाहन चालवू शकत नाही.
२. वेग मर्यादा कोण ठरवते?
- राज्य सरकार किंवा अधिकृत संस्था: रस्ते सुरक्षा, रहदारीची स्थिती आणि सार्वजनिक हिताचा विचार करून विशिष्ट रस्ते किंवा भागांसाठी वेग मर्यादा निश्चित केली जाते.
- वाहन प्रकार: वेगवेगळ्या प्रकारच्या वाहनांसाठी (उदा. दुचाकी, कार, जड वाहने/ट्रक) वेगवेगळी वेग मर्यादा असू शकते.
३. अंमलबजावणी
- रस्त्याच्या कडेला लावलेले ‘स्पीड लिमिट बोर्ड’ ही त्या भागातील वैध वेग मर्यादा मानली जाते. चालकाने या फलकांकडे लक्ष देणे बंधनकारक आहे.
- आधुनिक काळात ‘स्पीड कॅमेरा’ किंवा ‘इंटरसेप्टर वाहनां’द्वारे या कलमाच्या पालनाची तपासणी केली जाते.
४. दंड आणि कारवाई (कलम १८३ अंतर्गत)
जर कोणी कलम ११२ चे उल्लंघन केले (म्हणजेच वेगमर्यादेपेक्षा जास्त वेगाने गाडी चालवली), तर त्याला कलम १८३ नुसार खालीलप्रमाणे दंड होऊ शकतो:
- हलकी वाहने (LMV): १,००० ते २,००० रुपये दंड.
- मध्यम किंवा जड प्रवासी/मालवाहू वाहने: २,००० ते ४,००० रुपये दंड.
- पुन्हा गुन्हा केल्यास: ड्रायव्हिंग लायसन्स जप्त (Suspend) केले जाऊ शकते.
५. हे कलम का महत्त्वाचे आहे?
- अपघातांची तीव्रता कमी करणे: वेग जितका जास्त, तितकी अपघाताची तीव्रता आणि जीवितहानीची शक्यता जास्त असते.
- रस्त्यावरील नियंत्रण: नियंत्रित वेगामुळे चालकाला आणीबाणीच्या वेळी वाहन थांबवणे सोपे जाते.
- पादचारी सुरक्षा: शहरी भागात वेगावर मर्यादा असल्यामुळे पादचाऱ्यांचे संरक्षण होते.
