मोटार वाहन कायदा, १९८८ नुसार, विना तिकीट किंवा विना पास प्रवास करणे हा एक कायदेशीर गुन्हा आहे.
कलम १२४ (Section 124): विना तिकीट प्रवास करणे
या कलमानुसार, कोणत्याही सार्वजनिक सेवा वाहनात (उदा. एसटी बस किंवा सार्वजनिक परिवहन सेवा) प्रवास करणाऱ्या व्यक्तीने योग्य तिकीट किंवा पास घेतल्याशिवाय प्रवास करणे निषिद्ध आहे.
- कर्तव्य: प्रत्येक प्रवाशाने प्रवासासाठी विहित केलेले शुल्क भरून तिकीट मिळवणे किंवा वैध पास सोबत ठेवणे बंधनकारक आहे.
- तपासणी: अधिकार प्राप्त असलेल्या कोणत्याही कर्मचाऱ्याने (उदा. टीसी किंवा कंडक्टर) मागणी केल्यास प्रवाशाला आपले तिकीट किंवा पास दाखवावा लागतो.
कलम १७८ (Section 178): दंड आणि शिक्षा
जर एखादी व्यक्ती विना तिकीट प्रवास करताना आढळली, तर त्यावर खालीलप्रमाणे कारवाई होऊ शकते:
- प्रवाशासाठी दंड: जर प्रवाशाने तिकीट काढले नसेल किंवा तो पासशिवाय प्रवास करत असेल, तर त्याला ५०० रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो.
- कंडक्टरची जबाबदारी: जर कंडक्टरने (वाहकाने) योग्य भाडे घेऊनही तिकीट दिले नसेल किंवा तिकीट देण्यास नकार दिला असेल, तर त्या कर्मचाऱ्यालाही दंडात्मक शिक्षेस पात्र धरले जाते.
- नाकारण्याचा अधिकार: तिकीट नसलेल्या प्रवाशाला वाहनातून उतरवून लावण्याचा अधिकार संबंधित कर्मचाऱ्यांना असतो.
काही महत्त्वाचे मुद्दे
- पासची वैधता: केवळ पास असून चालत नाही, तर तो प्रवासाच्या तारखेला आणि त्या विशिष्ट मार्गासाठी वैध असणे आवश्यक आहे.
- पुराव्याची जबाबदारी: तिकीट हरवले तरीही तो गुन्हा मानला जाऊ शकतो, त्यामुळे प्रवास पूर्ण होईपर्यंत तिकीट जपून ठेवणे आवश्यक आहे.
- अल्पवयीन मुले: ठराविक वयावरील मुलांसाठी (साधारण ५ वर्षांवरील) अर्धे किंवा पूर्ण तिकीट काढणे बंधनकारक आहे.
टीप: सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचे नियम पाळणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, जेणेकरून शासनाला चांगल्या सुविधा पुरवणे सोपे होईल.
