भारतीय न्याय संहिता (BNS) चे कलम २ (Section 2) हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे कारण यामध्ये या कायद्यात वापरल्या जाणाऱ्या विविध शब्दांच्या व्याख्या (Definitions) देण्यात आल्या आहेत.
खाली कलम २ मधील महत्त्वाच्या व्याख्या सोप्या मराठी भाषेत दिल्या आहेत:
भारतीय न्याय संहिता (BNS) – कलम २ (महत्त्वाच्या व्याख्या)
१. न्यायालय (Court) – कलम २(६)
‘न्यायालय’ म्हणजे असा न्यायाधीश ज्याला कायद्याने एकट्याने न्यायिक कार्य करण्याचा अधिकार दिला आहे, किंवा अशी न्यायाधीशांची संस्था जिला एकत्रितपणे न्यायिक कार्य करण्याचा अधिकार आहे.
२. दस्तऐवज (Document) – कलम २(८)
कोणत्याही पदार्थावर अक्षरे, अंक किंवा चिन्हांच्या साहाय्याने व्यक्त केलेली माहिती म्हणजे ‘दस्तऐवज’ होय. यामध्ये आता इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल रेकॉर्ड्सचाही समावेश होतो.
३. इजा / दुखापत (Injury) – कलम २(१४)
कोणत्याही व्यक्तीच्या शरीराला, मनाला, प्रतिष्ठेला (Reputation) किंवा मालमत्तेला बेकायदेशीरपणे पोहोचवलेली हानी म्हणजे ‘इजा’.
४. लिंग (Gender) – कलम २(१०)
या व्याख्येनुसार ‘पुरुष’ किंवा ‘स्त्री’ या शब्दांसोबतच आता तृतीयपंथी (Transgender) व्यक्तींचाही समावेश करण्यात आला आहे.
५. जंगम मालमत्ता (Movable Property) – कलम २(२१)
जमिनीशी जोडलेल्या गोष्टी वगळता, जी मालमत्ता एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी हलवता येते, तिला ‘जंगम मालमत्ता’ म्हणतात.
६. सार्वजनिक (Public) – कलम २(२८)
‘सार्वजनिक’ या शब्दामध्ये समाजातील कोणताही वर्ग किंवा समुदायाचा समावेश होतो.
७. मौल्यवान सुरक्षा (Valuable Security) – कलम २(३५)
असा दस्तऐवज ज्याद्वारे कोणताही कायदेशीर अधिकार तयार केला जातो, हस्तांतरित केला जातो, मर्यादित केला जातो किंवा संपुष्टात आणला जातो.
८. इच्छापूर्वक (Voluntarily) – कलम २(३६)
जेव्हा एखादी व्यक्ती एखादे कृत्य अशा हेतूने करते की तिला त्या कृत्याचा परिणाम माहित असतो किंवा तो परिणाम होईल याची तिला खात्री असते, तेव्हा ते कृत्य ‘इच्छापूर्वक’ केले असे मानले जाते.
महत्त्वाचा बदल:
जुन्या IPC मध्ये व्याख्या वेगवेगळ्या कलमांमध्ये (कलम ८ ते ५२) विखुरलेल्या होत्या. नवीन BNS मध्ये या सर्व व्याख्या कलम २ अंतर्गत एकत्रित करण्यात आल्या आहेत, ज्यामुळे कायदा समजून घेणे अधिक सोपे झाले आहे.
तुम्हाला एखाद्या विशिष्ट व्याख्येबद्दल अधिक माहिती हवी असल्यास नक्की विचारा!
