मोटार वाहन कायदा, १९८८ मधील कलम ५२ (Section 52) हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण ते ‘वाहनांमध्ये बदल करण्यावरील निर्बंध’ (Alteration in Motor Vehicles) या विषयाशी संबंधित आहे.
साध्या भाषेत सांगायचे तर, कंपनीने गाडी जशी बनवली आहे, तिच्या मूळ रचनेत (Structure) आरटीओच्या परवानगीशिवाय बदल करणे या कलमानुसार बेकायदेशीर आहे.
कलम ५२: वाहनांमधील बदल (Alteration in Motor Vehicles)
या कलमातील मुख्य नियम खालीलप्रमाणे आहेत:
१. मूळ रचनेत बदल करण्यास मनाई:
कोणताही वाहन मालक आपल्या वाहनात असे बदल करू शकत नाही, ज्यामुळे वाहनाची मूळ माहिती (जी नोंदणी प्रमाणपत्र किंवा RC बुकमध्ये नमूद आहे) बदलली जाईल. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
- इंजिन बदलणे: जुने इंजिन काढून नवीन किंवा दुसऱ्या प्रकारचे इंजिन बसवणे.
- चेसिसमध्ये बदल: गाडीची लांबी, रुंदी किंवा उंची बदलणे.
- इंधनाचा प्रकार: पेट्रोल गाडीत सीएनजी (CNG) किंवा एलपीजी (LPG) किट बसवणे (यासाठी आरटीओची रीतसर नोंद आवश्यक असते).
२. आरटीओची परवानगी आवश्यक:
जर तुम्हाला वाहनात काही महत्त्वाचे बदल करायचे असतील, तर त्यासाठी प्रादेशिक परिवहन अधिकार्याची (RTO) पूर्वपरवानगी घेणे अनिवार्य आहे. बदल केल्यानंतर आरसी बुकमध्ये (RC Book) तशी नोंद करणे आवश्यक असते.
३. रंगात बदल (Color Change):
जर तुम्ही तुमच्या गाडीचा मूळ रंग बदलला, तर त्याबद्दल आरटीओला कळवून आरसी बुकवर नवीन रंगाची नोंद करून घेणे बंधनकारक आहे.
४. अपवाद (Allowed Alterations):
काही बदल करण्यास परवानगी दिली जाते, जसे की:
- केंद्र सरकारने परवानगी दिलेली सुरक्षा उपकरणे बसवणे.
- दिव्यांगांसाठी (Physically Challenged) वाहन चालवणे सोपे व्हावे म्हणून केलेले विशिष्ट बदल (यासाठीही मान्यता लागते).
बेकायदेशीर मोडिफिकेशनचे तोटे:
अनेक लोक हौसेखातर गाड्या मॉडिफाय करतात, पण त्याचे काही कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात:
- विमा नाकारला जाऊ शकतो (Insurance Claim): जर गाडीच्या मूळ रचनेत बदल केला असेल आणि अपघात झाला, तर विमा कंपनी क्लेम नाकारू शकते.
- दंड आणि कारवाई: ट्राफिक पोलीस अशा गाड्या जप्त करू शकतात किंवा मोठा दंड आकारू शकतात.
- प्रदूषण नियम: सायलेन्सर बदलणे (मोठा आवाज करणारा सायलेन्सर बसवणे) हे या कलमांतर्गत आणि ध्वनी प्रदूषण नियमांतर्गत गुन्हा आहे.
कलम ५२ चे उल्लंघन केल्यास काय होते?
- नोंदणी रद्द होऊ शकते: जर बदल खूप गंभीर असतील आणि सुरक्षेला धोका निर्माण करत असतील, तर आरटीओ त्या वाहनाची नोंदणी (Registration) रद्द करू शकते.
- दंड: कलम १९१ किंवा १९२ अंतर्गत दंड आकारला जाऊ शकतो.
लक्षात ठेवा:
“कोणतेही मोठे बदल करण्यापूर्वी (उदा. इंजिन बदलणे किंवा गॅस किट बसवणे) नेहमी तुमच्या भागातील आरटीओ कार्यालयाशी संपर्क साधून योग्य प्रक्रिया पूर्ण करा.”
