मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १६४: मृत्यू किंवा गंभीर दुखापतीच्या बाबतीत भरपाई देण्याचे उत्तरदायित्व (Payment of compensation in case of death or grievous hurt)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १६४ हे अपघातग्रस्तांना किंवा त्यांच्या कुटुंबाला मिळणाऱ्या भरपाईच्या प्रक्रियेत अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. हे कलम विशेषतः “नो फॉल्ट लायबिलिटी” (No-Fault Liability) च्या तत्त्वावर आधारित आहे.
प्रमुख तरतुदी:
या कलमांतर्गत, अपघातग्रस्तांना किंवा मृतांच्या वारसांना एक निश्चित रक्कम भरपाई म्हणून दिली जाते, ज्यासाठी अपघात कोणाच्या चुकीमुळे झाला हे सिद्ध करण्याची गरज नसते:
- मृत्यू झाल्यास: जर रस्ते अपघातात एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला, तर विमा कंपनी किंवा वाहनाच्या मालकाला मृताच्या वारसांना ५,००,००० रुपये (पाच लाख) भरपाई देणे अनिवार्य आहे.
- गंभीर दुखापत झाल्यास: जर व्यक्तीला गंभीर दुखापत (उदा. कायमस्वरूपी अपंगत्व) झाली असेल, तर २,५०,००० रुपये (अडीच लाख) भरपाई दिली जाते.
महत्त्वाचे नियम:
१. चुकीचा पुरावा आवश्यक नाही: पीडित व्यक्तीला किंवा त्यांच्या वारसांना हे सिद्ध करण्याची गरज नाही की अपघात वाहन चालकाच्या चुकीमुळे किंवा निष्काळजीपणामुळे झाला. अपघात झाला, ही एकच बाब भरपाई मिळवण्यासाठी पुरेशी आहे. २. पर्यायी निवड: जर पीडित व्यक्तीला कलम १६४ अंतर्गत भरपाई मिळाली, तर ती व्यक्ती मोटार अपघात दावा न्यायाधिकरणाकडे (MACT) अधिक भरपाईसाठी दावा करू शकते, परंतु कलम १६४ ची रक्कम अंतिम भरपाईतून वजा केली जाते. ३. कमी वेळात मदत: हे कलम अशा लोकांसाठी आहे ज्यांना तातडीची आर्थिक मदत हवी आहे आणि जे दीर्घकाळ चालणाऱ्या न्यायालयीन लढाईत पडू शकत नाहीत.
कलम १६१ आणि १६४ मधील फरक:
- कलम १६१ (हिट अँड रन): जेव्हा वाहन पळून जाते आणि सापडत नाही (भरपाई: २ लाख).
- कलम १६४ (ओळख पटलेले वाहन): जेव्हा वाहनाची ओळख पटलेली असते पण केस कोर्टात प्रलंबित असते (भरपाई: ५ लाख).
थोडक्यात अर्थ:
कलम १६४ मुळे अपघातग्रस्तांना कायदेशीर तांत्रिकतेत न अडकता हक्काची मदत मिळते. हे कलम पीडितांना सन्मानाने आणि तातडीने आर्थिक आधार देण्याचे काम करते.
