मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १६२: अपघातग्रस्तांवर कॅशलेस उपचार (Schemes for golden hour)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १६२ हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण ते रस्ते अपघातातील जखमींना तातडीने आणि मोफत वैद्यकीय उपचार मिळवून देण्याशी संबंधित आहे.
प्रमुख तरतुदी:
- कॅशलेस उपचार योजना: केंद्र सरकारने रस्ते अपघातातील सर्व पीडितांसाठी (मग ते पादचारी असोत वा वाहन चालक) ‘कॅशलेस उपचार’ (Cashless Treatment) देण्याची योजना तयार केली आहे.
- ‘गोल्डन अवर’ (Golden Hour): अपघातानंतरचा पहिला एक तास हा ‘गोल्डन अवर’ मानला जातो. या तासाभरात जखमीला उपचार मिळाल्यास त्याचे प्राण वाचण्याची शक्यता जास्त असते. या कलमानुसार, या काळात जखमीला उपचारांसाठी पैसे भरण्याची सक्ती केली जात नाही.
- भरपाई निधीतून खर्च: या उपचारांचा खर्च केंद्र सरकारने स्थापन केलेल्या एका विशेष निधीतून (Fund) केला जातो.
- कोणाला लाभ मिळतो? भारतीय रस्ते किंवा महामार्गांवर झालेल्या कोणत्याही मोटार वाहन अपघातातील पीडित व्यक्ती या योजनेस पात्र असते.
महत्त्वाचे नियम:
१. तात्काळ उपचार: रुग्णालय किंवा डॉक्टर ‘पैसे आधी भरा’ किंवा ‘पोलीस केस आहे’ असे म्हणून उपचार नाकारू शकत नाहीत. २. मदत परत घेणे (रिकव्हरी): जर जखमी व्यक्तीने नंतर विमा कंपनीकडून किंवा न्यायालयातून मोठा मोबदला मिळवला, तर या कलमांतर्गत उपचारांवर झालेला खर्च त्या भरपाईच्या रकमेतून वजा केला जाऊ शकतो. ३. विमा कंपन्यांचा सहभाग: रस्ते अपघातातील विमा असलेल्या वाहनांच्या बाबतीत, विमा कंपन्यांचा या निधीत वाटा असतो.
उल्लंघन केल्यास काय होते?
- जर एखादे रुग्णालय किंवा डॉक्टर ‘गोल्डन अवर’ मध्ये उपचार देण्यास टाळाटाळ करत असतील, तर त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
- रस्ते सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांकडून वसूल केलेल्या दंडाचा उपयोग या निधीसाठी केला जातो.
थोडक्यात अर्थ:
कलम १६२ हे सुनिश्चित करते की पैशांच्या अभावी कोणत्याही रस्ते अपघातग्रस्ताचा जीव जाऊ नये. हे कलम “उपचार आधी आणि कागदपत्रे नंतर” या तत्त्वावर आधारित आहे.
