मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १६१: ‘हिट अँड रन’ अपघातातील मृतांना किंवा जखमींना विशेष भरपाई (Special provisions as to compensation in case of hit and run motor accident)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १६१ हे अशा अपघातांशी संबंधित आहे जिथे अपघात करून वाहनचालक पळून जातो आणि त्या वाहनाची ओळख पटत नाही. अशा प्रकरणांना ‘हिट अँड रन’ (Hit and Run) असे म्हणतात.
प्रमुख तरतुदी:
या कलमांतर्गत, अपघातातील पीडितांना किंवा त्यांच्या वारसांना सरकारकडून निश्चित केलेली भरपाई दिली जाते. २०१९ च्या सुधारणेनंतर या रकमेत मोठी वाढ करण्यात आली आहे:
- मृत्यू झाल्यास: जर ‘हिट अँड रन’ अपघातात एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू झाला, तर त्याच्या कायदेशीर वारसांना २,००,००० रुपये (दोन लाख) भरपाई दिली जाते. (पूर्वी ही रक्कम २५,००० रुपये होती).
- गंभीर दुखापत झाल्यास: जर व्यक्ती गंभीर जखमी झाली असेल, तर त्याला ५०,००० रुपये भरपाई दिली जाते. (पूर्वी ही रक्कम १२,५०० रुपये होती).
महत्त्वाच्या अटी:
१. वाहनाची ओळख न पटणे: ही भरपाई तेव्हाच मिळते जेव्हा अपघात करणाऱ्या वाहनाचा शोध लागू शकत नाही. जर वाहनाचा पत्ता लागला, तर भरपाईची प्रक्रिया सामान्य विमा दाव्याप्रमाणे (Insurance Claim) केली जाते. २. योजना: ही भरपाई ‘सोलेशियम फंड’ (Solatium Fund) किंवा केंद्र सरकारने तयार केलेल्या विशिष्ट योजनेद्वारे दिली जाते. ३. अर्ज प्रक्रिया: पीडित व्यक्तीला किंवा वारसांना संबंधित तालुक्याच्या तहसीलदारांकडे किंवा जिल्हाधिकाऱ्यांकडे विहित नमुन्यात अर्ज करावा लागतो.
भरपाई परत घेण्याची तरतूद (कलम १६२):
जर भविष्यात अपघात करणाऱ्या वाहनाचा शोध लागला आणि पीडित व्यक्तीला विमा कंपनीकडून किंवा मालकाकडून मोठी नुकसान भरपाई मिळाली, तर कलम १६१ अंतर्गत मिळालेली ‘हिट अँड रन’ भरपाईची रक्कम सरकारला परत करावी लागते.
थोडक्यात अर्थ:
कलम १६१ हे अशा कुटुंबांसाठी एक मोठा आधार आहे ज्यांच्या जवळच्या व्यक्तीचा अपघात अशा वाहनामुळे झाला आहे ज्याचा पत्ता लागत नाही. हे सरकारकडून मिळणारे तातडीचे आर्थिक साहाय्य आहे.
