मोटार वाहन अधिनियम, १९८८ चे कलम ११९ हे प्रामुक्षाने वाहतूक चिन्हांचे पालन (Duty to Obey Traffic Signs) करण्याशी संबंधित आहे.
हे कलम प्रत्येक वाहनचालकावर रस्त्यावरील अधिकृत चिन्हांचे पालन करण्याचे कायदेशीर बंधन घालते.
या कलमातील महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. वाहतूक चिन्हांचे पालन करणे अनिवार्य
प्रत्येक वाहनचालकाने रस्त्यावर लावलेल्या सर्व ट्रॅफिक चिन्हांचे (Traffic Signs) काटेकोरपणे पालन करणे आवश्यक आहे. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
- अनिवार्य चिन्हे (Mandatory Signs): उदा. ‘थांबा’ (STOP), ‘नो एन्ट्री’, ‘वेगमर्यादा’.
- इशारा देणारी चिन्हे (Cautionary Signs): उदा. ‘पुढे शाळा आहे’, ‘अरुंद पूल’.
- माहितीपर चिन्हे (Informatory Signs): उदा. ‘रुग्णालय’, ‘पार्किंग’.
२. पोलिसांच्या सूचनांचे पालन
कलम ११९ नुसार, केवळ चिन्हेच नाही, तर वाहतुकीचे नियमन करणाऱ्या पोलीस अधिकाऱ्याने दिलेल्या हाताच्या इशाऱ्यांचे (Hand Signals) पालन करणे देखील बंधनकारक आहे. जर एखाद्या ठिकाणी ट्रॅफिक सिग्नल आणि पोलीस अधिकारी दोन्ही असतील, तर पोलीस अधिकाऱ्याच्या सूचनांना प्राधान्य दिले जाते.
३. चिन्हांची अधिकृतता
रस्त्यावरील ही चिन्हे केंद्र सरकार किंवा राज्य सरकारने अधिकृत केलेल्या प्राधिकरणाने (उदा. आरटीओ किंवा स्थानिक पोलीस) लावलेली असावीत. खासगी व्यक्तीने स्वतःच्या सोयीसाठी लावलेली चिन्हे या कलमांतर्गत येत नाहीत.
४. अपवाद
केवळ आपत्कालीन परिस्थितीमध्ये (उदा. रुग्णवाहिका किंवा अग्निशमन दलाची गाडी) किंवा पोलीस अधिकाऱ्याने विशेष सूचना दिल्यास या नियमांमध्ये शिथिलता दिली जाऊ शकते.
दंडात्मक कारवाई (कलम १७७ च्या संदर्भात)
कलम ११९ अंतर्गत वाहतूक चिन्हांचे उल्लंघन केल्यास (उदा. ‘नो एन्ट्री’ मध्ये शिरणे किंवा सिग्नल तोडणे):
- दंड: नवीन नियमांनुसार, या उल्लंघनासाठी ५०० रुपयांपासून ते १,५०० रुपयांपर्यंत दंड आकारला जाऊ शकतो.
- वारंवार उल्लंघन केल्यास ड्रायव्हिंग लायसन्स रद्द करण्याची कारवाई देखील होऊ शकते.
