मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १६४-बी: रस्ते सुरक्षा आणि अपघात निवारण विशेष निधी (Road Safety and Motor Vehicle Accident Fund)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १६४-बी हे प्रामुख्याने केंद्र सरकारकडून स्थापन करण्यात येणाऱ्या एका विशेष निधीशी संबंधित आहे. हा निधी रस्ते अपघातग्रस्तांना तातडीची मदत आणि रस्ते सुरक्षेच्या उपाययोजनांसाठी वापरला जातो.
प्रमुख तरतुदी:
केंद्र सरकार एका विशेष निधीची स्थापना करेल, ज्याचा वापर खालील कामांसाठी केला जाईल:
- तात्काळ उपचार (Golden Hour Treatment): कलम १६२ अंतर्गत रस्ते अपघातातील जखमींना ‘गोल्डन अवर’मध्ये दिल्या जाणाऱ्या कॅशलेस उपचारांचा खर्च या निधीतून केला जातो.
- हिट अँड रन प्रकरणातील भरपाई: ज्या अपघातांमध्ये वाहन चालक पळून जातो (Hit and Run), अशा प्रकरणांमध्ये मृतांच्या वारसांना किंवा जखमींना दिली जाणारी भरपाई (कलम १६१) याच निधीतून दिली जाते.
- पीडितांना अंतरिम मदत: अपघाताचा अंतिम निकाल लागेपर्यंत पीडितांना किंवा त्यांच्या कुटुंबाला तातडीची आर्थिक मदत देण्यासाठी या निधीचा वापर होतो.
निधी कोठून येतो? (Sources of Fund):
या निधीमध्ये पैसे खालील मार्गांनी जमा होतात: १. केंद्र सरकारचे अनुदान: सरकार या निधीसाठी विशेष आर्थिक तरतूद करते. २. दंड: रस्ते वाहतुकीचे नियम मोडणाऱ्यांकडून वसूल केलेल्या दंडाचा काही हिस्सा या निधीत जमा केला जातो. ३. विमा कंपन्यांचा वाटा: जनरल इन्शुरन्स कंपन्यांकडूनही ठराविक रक्कम या फंडात घेतली जाते.
महत्त्वाचे नियम:
१. कॅशलेस सुविधा: हा निधी असल्यामुळेच अपघातग्रस्तांना रुग्णालयात पैसे न भरता उपचार मिळणे शक्य होते. २. रस्ते सुरक्षा: केवळ उपचारांसाठीच नाही, तर रस्ते अपघात रोखण्यासाठी जनजागृती करणे किंवा नवीन सुरक्षा यंत्रणा राबवण्यासाठी देखील हा पैसा वापरला जाऊ शकतो.
थोडक्यात अर्थ:
कलम १६४-बी हे सरकारच्या एका ‘बँके’सारखे आहे, जी केवळ रस्ते अपघातातील पीडितांना मदत करण्यासाठी आणि रस्ते सुरक्षित करण्यासाठी वापरली जाते. यामुळे अपघाताच्या वेळी पैशांची कमतरता भासत नाही.
