मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १३१: मानवरहित रेल्वे क्रॉसिंगवर चालकाची कर्तव्ये (Duty of Driver in case of Unmanned Railway Level Crossing)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १३१ हे रेल्वे फाटकावर (विशेषतः जिथे रक्षक किंवा गेट नाही अशा ठिकाणी) होणारे अपघात टाळण्यासाठी चालकावर असलेल्या जबाबदाऱ्या स्पष्ट करते.
प्रमुख तरतुदी:
- वाहन थांबवणे: जेव्हा एखादा वाहनचालक अशा रेल्वे क्रॉसिंगपाशी येतो जिथे गेट किंवा रक्षक (Unmanned Crossing) नाही, तेव्हा त्याने रेल्वे रुळांच्या अलीकडे सुरक्षित अंतरावर वाहन पूर्णपणे थांबवणे अनिवार्य आहे.
- कंडक्टर किंवा सहप्रवाशाची मदत: वाहन थांबवल्यानंतर, चालकाने वाहनातील कंडक्टरला (असेल तर) किंवा स्वतः उतरून रेल्वे रुळांपर्यंत जावे.
- दोन्ही बाजूंनी खात्री करणे: रेल्वे रुळांच्या दोन्ही बाजूंनी कोणतीही आगगाडी (Train) किंवा ट्रॉली येत नाही याची प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहून आणि कान देऊन खात्री करणे आवश्यक आहे.
- सुरक्षितता सुनिश्चित करणे: जेव्हा खात्री होईल की कोणतीही रेल्वे येत नाहीये, तेव्हाच चालकाने वाहन रुळांवरून पुढे न्यावे.
महत्त्वाचे नियम:
१. कंडक्टरची जबाबदारी: बस किंवा मोठ्या वाहनांच्या बाबतीत, कंडक्टरने उतरून गाडीला सुरक्षिततेचा इशारा देणे हे त्याचे कायदेशीर कर्तव्य आहे. २. सावधानता: जर हवामान खराब असेल (उदा. धुकं किंवा मुसळधार पाऊस) आणि रेल्वे दिसत नसेल, तर चालकाने अधिक सावधगिरी बापनणे अपेक्षित आहे.
नियम मोडल्यास काय होते?
- अपघात आणि कायदेशीर कारवाई: या कलमाचे उल्लंघन केल्यामुळे अपघात झाल्यास, चालकावर गंभीर स्वरूपाचे गुन्हे दाखल केले जातात.
- दंड: रेल्वे फाटकावरील बेजबाबदारपणासाठी भारी दंड आणि परवाना रद्द करण्याची कारवाई होऊ शकते.
थोडक्यात अर्थ:
हे कलम चालकाला “थांबा, पहा आणि मगच पुढे जा” (Stop, Look and Proceed) या तत्त्वाचे पालन करण्यास भाग पाडते. मानवरहित रेल्वे फाटकांवर होणारे भीषण अपघात रोखण्यासाठी ही तरतूद अत्यंत महत्त्वाची आहे.
