मोटार वाहन अधिनियम, १९८८ चे कलम ११८ हे प्रामुख्याने वाहतुकीचे नियम (Driving Regulations) बनवण्याच्या अधिकाराशी संबंधित आहे.
हे कलम रस्त्यावरील शिस्त आणि सुरक्षितता राखण्यासाठी केंद्र सरकारला नियम तयार करण्याचे अधिकार देते.
या कलमांतर्गत केंद्र सरकारने ‘Rules of the Road Regulations’ तयार केले आहेत, जे प्रत्येक वाहनचालकाने पाळणे अनिवार्य आहे.
कलम ११८ मधील मुख्य तरतुदी:
१. नियम बनवण्याचा अधिकार: केंद्र सरकार अधिकृत राजपत्राद्वारे (Gazette) रस्ते सुरक्षेसाठी नियम ठरवू शकते. हे नियम सर्व प्रकारच्या वाहनांना आणि चालकांना लागू होतात.
२. वाहतूक नियमांचे पालन: या कलमानुसार, रस्त्यावरून वाहन चालवताना खालील मूलभूत नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे:
- ओव्हरटेकिंग (Overtaking): दुसऱ्या वाहनाला ओव्हरटेक करताना योग्य बाजूने आणि सुरक्षित अंतर राखूनच करावे.
- लेनची शिस्त (Lane Discipline): आपली लेन सोडून दुसऱ्या लेनमध्ये जाताना इंडिकेटरचा वापर करणे आणि योग्य सिग्नल देणे.
- वळण घेणे (Turning): डावीकडे किंवा उजवीकडे वळताना योग्य वेळी सिग्नल देणे आणि वेग कमी करणे.
- हात दाखवून इशारा देणे (Hand Signals): गरज पडल्यास हाताने योग्य इशारे देणे.
- रस्त्यावरील चिन्हे (Traffic Signs): रस्त्यावरील सर्व फलक, चिन्हे आणि ट्रॅफिक सिग्नलचे काटेकोर पालन करणे.
३. सुरक्षित वेग: रस्त्याची स्थिती आणि रहदारीनुसार वाहनाचा वेग नियंत्रित ठेवणे.
दंडात्मक कारवाई (कलम १७७ च्या संदर्भात)
कलम ११८ अंतर्गत येणाऱ्या नियमांचे उल्लंघन केल्यास (उदा. चुकीच्या पद्धतीने ओव्हरटेक करणे किंवा लेन बदलणे):
- प्रथम अपराध: ५०० रुपयांपर्यंत दंड.
- दुसरा किंवा पुढील अपराध: १,५०० रुपयांपर्यंत दंड.
(टीप: काही गंभीर उल्लंघनांसाठी इतर कलमांतर्गत जास्त दंड आकारला जाऊ शकतो.)
