मोटार वाहन अधिनियम, १९८८ चे कलम ११७ हे प्रामुख्याने वाहने उभी करणे (Parking) आणि त्यासंबंधीच्या नियमांशी संबंधित आहे.
हे कलम सार्वजनिक ठिकाणी वाहने पार्क करताना पाळावयाचे नियम आणि प्राधिकरणाचे अधिकार स्पष्ट करते.
या कलमातील महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
१. पार्किंगची ठिकाणे निश्चित करणे (Parking Places)
राज्य सरकार किंवा राज्य सरकारने अधिकृत केलेले स्थानिक प्राधिकरण (उदा. महानगरपालिका किंवा पोलीस) सार्वaजनिक ठिकाणी वाहने उभी करण्यासाठी विशिष्ट ठिकाणे निश्चित करू शकतात. यामध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:
- पार्किंग स्लॉट्स: जिथे वाहने उभी केली जाऊ शकतात.
- थांबे (Halting Stations): सार्वजनिक सेवा देणाऱ्या वाहनांसाठी (उदा. बस किंवा टॅक्सी) थांबण्याची निश्चित ठिकाणे.
२. चिन्हांचा वापर (Signage)
ज्या ठिकाणी वाहने उभी करण्यास परवानगी आहे किंवा जिथे ‘नो पार्किंग’ (No Parking) आहे, तिथे स्पष्टपणे ट्रॅफिक चिन्हे लावणे आवश्यक आहे. ही चिन्हे मोटार वाहन अधिनियमातील तरतुदींनुसार असावीत.
३. रहदारीला अडथळा न होणे
जरी पार्किंगसाठी जागा निश्चित केली असली, तरी वाहन अशा प्रकारे उभे केले पाहिजे की ज्यामुळे:
- इतर वाहनचालकांना अडथळा होणार नाही.
- पादचाऱ्यांच्या मार्गात अडचण येणार नाही.
- सार्वजनिक सुरक्षिततेस धोका निर्माण होणार नाही.
४. पार्किंग शुल्काचे अधिकार
स्थानिक प्राधिकरण ठरवून दिलेल्या पार्किंगच्या जागेसाठी ठराविक शुल्क (Parking Fees) आकारू शकते. हे शुल्क वाहनाचा प्रकार आणि पार्किंगचा कालावधी यावर आधारित असू शकते.
दंडात्मक कारवाई (कलम १२२ आणि १२७ च्या संदर्भात)
कलम ११७ च्या नियमांचे उल्लंघन केल्यास (उदा. चुकीच्या ठिकाणी पार्किंग केल्यास):
- कलम १२२: रहदारीला अडथळा निर्माण होईल अशा प्रकारे वाहन उभे केल्यास दंड होऊ शकतो.
- कलम १२७: जर एखादे वाहन चुकीच्या ठिकाणी किंवा जास्त वेळ बेवारस उभे असेल, तर पोलीस ते वाहन ‘टो’ (Tow) करून नेऊ शकतात. याचा टोईंग खर्च वाहन मालकालाच भरावा लागतो.
