मोटार वाहन कायदा, १९८८ मधील कलम ३९ (Section 39) हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण ते ‘वाहनांच्या नोंदणीची (Registration) अनिवार्यता’ स्पष्ट करते.
साध्या भाषेत सांगायचे तर, कोणत्याही वाहनाला आरटीओ (RTO) कडे नोंदणी केल्याशिवाय रस्त्यावर चालवणे हा या कलमानुसार गुन्हा आहे.
कलम ३९: वाहनांची नोंदणी अनिवार्य असणे
या कलमांतर्गत मुख्य नियम खालीलप्रमाणे आहेत:
१. नोंदणीशिवाय वाहन चालवण्यास मनाई:
कोणतीही व्यक्ती कोणत्याही सार्वजनिक ठिकाणी मोटार वाहन चालवू शकत नाही किंवा मालक म्हणून दुसऱ्याला चालवण्यास देऊ शकत नाही, जोपर्यंत:
- त्या वाहनाची या कायद्यानुसार नोंदणी (Registration) झालेली नाही.
- वाहनाला दिलेला नोंदणी क्रमांक (Registration Number) स्पष्टपणे वाहनावर प्रदर्शित केलेला नाही.
२. नोंदणीचे प्रमाणपत्र (RC Book):
वाहन नोंदणी केल्यानंतर मालकाला ‘नोंदणी प्रमाणपत्र’ (ज्याला आपण RC म्हणतो) दिले जाते. हे प्रमाणपत्र वैध असणे आणि त्यातील माहिती (उदा. इंजिन नंबर, चेसिस नंबर) वाहनाशी जुळणे आवश्यक आहे.
३. अपवाद (Exceptions):
काही विशिष्ट परिस्थितीत या कलमातून सूट मिळते:
- डीलरकडे असलेली वाहने: जर वाहन एखाद्या डीलरकडे विक्रीसाठी असेल आणि त्याच्याकडे ‘व्यापारी प्रमाणपत्र’ (Trade Certificate) असेल, तर ते वाहन नोंदणीशिवाय मर्यादित कामासाठी चालवता येते.
- तात्पुरती नोंदणी (Temporary Registration): नवीन गाडी शोरूममधून बाहेर काढताना काही काळासाठी तात्पुरता नंबर दिला जातो, जो ठराविक दिवसांसाठी वैध असतो.
४. कार्यक्षेत्राची मर्यादा:
एका राज्यात केलेली नोंदणी संपूर्ण भारतात वैध असते, परंतु जर एखादे वाहन दुसऱ्या राज्यात १२ महिन्यांपेक्षा जास्त काळासाठी वापरले जाणार असेल, तर त्याला नवीन राज्याचा नोंदणी क्रमांक घेणे आवश्यक असते (कलम ४७ नुसार).
कलम ३९ चे उल्लंघन केल्यास होणारी कारवाई:
जर तुम्ही विनानोंदणी किंवा जुन्या/रद्द झालेल्या नोंदणी क्रमांकावर वाहन चालवले, तर कलम १९२ अंतर्गत मोठा दंड किंवा शिक्षा होऊ शकते:
- प्रथम अपराध: ₹२,००० ते ₹५,००० पर्यंत दंड.
- दुसऱ्यांदा अपराध केल्यास: ₹५,००० ते ₹१०,००० पर्यंत दंड किंवा कारावास.
थोडक्यात लक्षात ठेवा:
“गाडी रस्त्यावर आणण्यापूर्वी तिचा नंबर आरटीओच्या रेकॉर्डमध्ये असणे आणि तो नंबर प्लेटवर असणे हा कायदेशीर नियम आहे.”
