मोटार वाहन कायदा, १९८८ (Motor Vehicles Act, 1988) मधील कलम १६ (Section 16) हे प्रामुख्याने ‘ड्रायव्हिंग लायसन्स (चालक परवाना) रद्द करणे किंवा त्यासंदर्भातील अपात्रता’ यांच्याशी संबंधित आहे.
कलम १६: ड्रायव्हिंग लायसन्स देण्यास नकार किंवा रद्द करण्याचे अधिकार
हे कलम प्रामुख्याने प्रादेशिक परिवहन विभागाला (RTO) काही विशिष्ट परिस्थितीत व्यक्तीला लायसन्स देण्यास नकार देण्याचा किंवा असलेले लायसन्स रद्द करण्याचा अधिकार देते.
१. परवाना देण्यास नकार (Refusal of License):
जर परवाना देणाऱ्या प्राधिकरणाला (Licensing Authority) असे वाटले की अर्जदार व्यक्ती:
- एक सवयीचा गुन्हेगार आहे किंवा सवयीने मद्यपान करून गाडी चालवतो.
- अशी कोणतीही कृती करत आहे ज्यामुळे सार्वजनिक सुरक्षेला धोका निर्माण होऊ शकतो.
- ज्या व्यक्तीने यापूर्वी मोटार वाहन कायद्यांतर्गत गंभीर गुन्हे केले आहेत.
तर अशा परिस्थितीत प्राधिकरण त्या व्यक्तीला ड्रायव्हिंग लायसन्स देण्यास नकार देऊ शकते.
२. परवाना रद्द करणे किंवा अपात्र ठरवणे (Disqualification):
जर एखाद्या व्यक्तीकडे आधीपासूनच लायसन्स असेल, तर खालील कारणांमुळे ते कलम १६ अंतर्गत रद्द केले जाऊ शकते:
- जर चालकाने आपल्या वर्तणुकीतून रस्त्यावरील इतरांच्या जीविताला धोका निर्माण केला असेल.
- जर चालकाने गुन्हेगारी स्वरूपाचे वर्तन केले असेल ज्याचा संबंध वाहन चालवण्याशी आहे.
- जर ती व्यक्ती कोणत्याही कारणास्तव वाहन चालवण्यासाठी शारीरिक किंवा मानसिकदृष्ट्या अकार्यक्षम (Unfit) झाली असेल.
३. लेखी कारणे देणे बंधनकारक:
प्राधिकरणाने जर एखाद्या व्यक्तीचे लायसन्स नाकारले किंवा रद्द केले, तर त्यांना त्याचे लेखी कारण (Order in writing) संबंधित व्यक्तीला द्यावे लागते. केवळ तोंडी सांगून लायसन्स रद्द करता येत नाही.
४. अपील करण्याचा अधिकार (Right to Appeal):
कलम १६ अंतर्गत जर एखाद्या व्यक्तीवर कारवाई झाली आणि तिला ते मान्य नसेल, तर ती व्यक्ती संबंधित वरिष्ठ प्राधिकरणाकडे (Appellate Authority) ठराविक मुदतीत दाद मागू शकते (Appeal करू शकते).
थोडक्यात सांगायचे तर:
हे कलम आरटीओला (RTO) शिस्तभंग करणाऱ्या किंवा धोकादायक चालकांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कायदेशीर शक्ती देते, जेणेकरून रस्त्यावरील सुरक्षितता राखली जाईल.
