मोटार वाहन कायदा १९८८, कलम १३४: अपघात झाल्यास चालकाचे कर्तव्य (Duty of driver in case of accident and injury to a person)
मोटार वाहन कायद्यातील कलम १३४ हे सर्वात महत्त्वाचे आहे, कारण ते अपघाताच्या वेळी जखमी व्यक्तीला मदत करण्याच्या मानवी आणि कायदेशीर जबाबदारीवर भर देते.
प्रमुख तरतुदी:
जेव्हा वाहनामुळे एखाद्या व्यक्तीला दुखापत होते किंवा अपघात होतो, तेव्हा चालकाने खालील गोष्टी करणे अनिवार्य आहे:
- वैद्यकीय मदत मिळवून देणे: चालकाने जखमी व्यक्तीला त्वरित जवळच्या डॉक्टरकडे किंवा रुग्णालयात नेण्यासाठी सर्व आवश्यक पावले उचलली पाहिजेत. जोपर्यंत तातडीच्या वैद्यकीय उपचारांची गरज आहे, तोपर्यंत डॉक्टरने ‘पोलीस केस’ची वाट न पाहता उपचार सुरू करणे बंधनकारक आहे.
- माहिती देणे: अपघाताबाबत विचारणा केल्यास चालकाने पोलीस अधिकाऱ्याला आपली आणि वाहनाची माहिती देणे आवश्यक आहे.
- पोलीस ठाण्यात कळवणे: अपघाताची माहिती २४ तासांच्या आत जवळच्या पोलीस ठाण्यात देणे बंधनकारक आहे. (जर तिथे पोलीस अधिकारी उपस्थित नसेल तर).
- विमा कंपनीला कळवणे: अपघाताची माहिती संबंधित विमा कंपनीला (Insurance Company) लेखी स्वरूपात देणे आवश्यक आहे.
‘मदत करणारा’ (Good Samaritan) नियम:
सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानुसार, अपघातातील जखमींना मदत करणाऱ्या व्यक्तीला (Good Samaritan) पोलीस किंवा रुग्णालय त्रास देऊ शकत नाही. मदत करणाऱ्या व्यक्तीला आपली ओळख सांगण्याची किंवा साक्ष देण्यासाठी जबरदस्ती केली जात नाही.
महत्त्वाचे नियम:
१. पळून न जाणे: अपघात झाल्यावर जखमीला रस्त्यावर सोडून पळून जाणे (Hit and Run) हा गंभीर गुन्हा आहे. २. डॉक्टरांचे कर्तव्य: कलम १३४ अन्वये, कोणत्याही जखमीवर उपचार करणे हे डॉक्टरांचे पहिले कर्तव्य आहे, कागदी कारवाई नंतर होऊ शकते.
उल्लंघन केल्यास काय होते?
- दंड आणि कारावास: जखमीला मदत न केल्यास किंवा माहिती लपवल्यास दंड आणि तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते.
- परवाना रद्द: अशा प्रकरणांमध्ये चालकाचा परवाना कायमस्वरूपी रद्द केला जाऊ शकतो.
थोडक्यात अर्थ:
हे कलम “माणुसकी” जपण्यासाठी बनवले आहे. अपघात झाल्यास घाबरून पळून न जाता, जखमीला गोल्डन अवर (Golden Hour – अपघातानंतरचा पहिला तास) मध्ये उपचार मिळवून देणे ही चालकाची सर्वात मोठी जबाबदारी आहे.
