मोटार वाहन कायदा, १९८८ मधील कलम ५० (Section 50) हे अतिशय महत्त्वाचे आहे, कारण ते ‘वाहनाच्या मालकी हक्काचे हस्तांतरण’ (Transfer of Ownership) या विषयाशी संबंधित आहे.
जेव्हा तुम्ही तुमची जुनी गाडी कोणाला विकता किंवा एखादी जुनी गाडी विकत घेता, तेव्हा या कलमातील नियमांचे पालन करणे कायदेशीररित्या बंधनकारक असते.
कलम ५०: मालकी हक्काचे हस्तांतरण (Transfer of Ownership)
या कलमानुसार, वाहन विक्री झाल्यानंतर ठराविक दिवसांच्या आत आरटीओला (RTO) कळवणे आवश्यक असते. याचे दोन मुख्य भाग आहेत:
१. जेव्हा वाहन त्याच राज्यात विकले जाते (Within the same State):
- विक्रेत्याची जबाबदारी: वाहन विकल्यापासून १४ दिवसांच्या आत, विक्रेत्याने संबंधित आरटीओला (जिथे वाहन नोंदणीकृत आहे) कळवणे आवश्यक आहे. यासाठी फॉर्म २९ आणि ३० वापरले जातात.
- खरेदीदाराची जबाबदारी: ज्याने गाडी विकत घेतली आहे, त्यानेही १४ दिवसांच्या आत आपल्या भागातील आरटीओला कळवून मालकी हक्क स्वतःच्या नावावर करून घेणे गरजेचे आहे.
२. जेव्हा वाहन दुसऱ्या राज्यात विकले जाते (Outside the State):
- जर गाडी एका राज्यातून दुसऱ्या राज्यातील व्यक्तीला विकली गेली असेल, तर मालकाने ४५ दिवसांच्या आत नवीन राज्याच्या आरटीओकडे नोंदणीसाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे.
- यासाठी मूळ राज्याच्या आरटीओकडून मिळालेले ‘नाहरकत प्रमाणपत्र’ (NOC) सोबत जोडणे अनिवार्य असते.
३. मृत्यू झाल्यास मालकी हक्क हस्तांतरण:
- जर वाहनाच्या मालकाचा मृत्यू झाला, तर त्याचा वारसदार किंवा ज्याच्या ताब्यात वाहन आहे, त्याने मालकाच्या मृत्यूनंतर ३० दिवसांच्या आत आरटीओला मृत्यूची माहिती देणे आवश्यक आहे.
- मृत्यूच्या तारखेपासून ३ महिने (९० दिवस) संपण्यापूर्वी, वारसदाराने आपल्या नावावर वाहन करून घेण्यासाठी रीतसर अर्ज करणे गरजेचे आहे.
मालकी हक्क बदलण्यासाठी लागणारी प्रमुख कागदपत्रे:
- फॉर्म २९: मालकी हस्तांतरणाची नोटीस.
- फॉर्म ३०: हस्तांतरणाचा अहवाल.
- मूळ नोंदणी प्रमाणपत्र (RC Book/Smart Card).
- विमा प्रमाणपत्र (Insurance Certificate).
- पीयूसी (PUC Certificate).
- पत्ता आणि ओळखीचा पुरावा (खरेदीदार आणि विक्रेता दोघांचा).
कलम ५० चे पालन न केल्यास काय धोके आहेत?
जर तुम्ही गाडी विकली पण आरटीओच्या रेकॉर्डवर ती अजूनही तुमच्याच नावावर असेल, तर:
- अपघात झाल्यास जबाबदारी: जर त्या गाडीचा अपघात झाला, तर न्यायालयीन प्रक्रियेत कायदेशीररित्या मूळ मालकालाच (विक्रेत्याला) जबाबदार धरले जाऊ शकते आणि नुकसान भरपाई द्यावी लागू शकते.
- गुन्हेगारी कृत्य: जर त्या गाडीचा वापर कोणत्याही बेकायदेशीर कामासाठी झाला, तर पोलीस सुरुवातीला मूळ मालकालाच ताब्यात घेतात.
महत्त्वाची टीप:
“केवळ स्टॅम्प पेपरवर विक्री खत (Sale Deed) करणे पुरेसे नाही. जोपर्यंत आरटीओच्या रेकॉर्डमध्ये नाव बदलत नाही, तोपर्यंत मालकी हक्क कायदेशीररित्या हस्तांतरित झाला असे मानले जात नाही.”
