मोटार वाहन कायदा, १९८८ चे कलम ४ (Section 4) हे सार्वजनिक ठिकाणी वाहने चालवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या वयोमर्यादेशी संबंधित आहे. हे कलम स्पष्ट करते की कोणत्या प्रकारचे वाहन चालवण्यासाठी व्यक्तीचे किमान वय किती असावे लागते.
या कलमातील महत्त्वाच्या तरतुदी खालीलप्रमाणे आहेत:
१. ५० सीसी (cc) पेक्षा कमी क्षमतेची मोटारसायकल
- वयोमर्यादा: १६ वर्षे पूर्ण.
- अट: १६ ते १८ वयोगटातील मुले केवळ ५० सीसीपेक्षा कमी इंजिन क्षमता असलेली गिअर नसलेली मोटारसायकल चालवू शकतात. यासाठी पालकांची संमती आवश्यक असते.
२. खाजगी वाहने (गिअरसह मोटारसायकल आणि कार)
- वयोमर्यादा: १८ वर्षे पूर्ण.
- तरतूद: सार्वजनिक ठिकाणी कोणतीही मोटार वाहन (LVM – Light Motor Vehicle) चालवण्यासाठी व्यक्तीचे वय १८ वर्षे पूर्ण असणे अनिवार्य आहे.
३. परिवहन वाहने (Transport Vehicles/Commercial)
- वयोमर्यादा: २० वर्षे पूर्ण.
- तरतूद: बस, ट्रक किंवा टॅक्सी यांसारखी व्यावसायिक (पिवळी पाटी असलेली) वाहने चालवण्यासाठी चालकाचे वय किमान २० वर्षे असावे लागते.
महत्त्वाचे नियम आणि निर्बंध
- मालकाची जबाबदारी: कलमाच्या उप-तरतुदीनुसार, वाहनाचा मालक किंवा ताबा असलेली व्यक्ती अशा कोणत्याही व्यक्तीला वाहन चालवण्यास देऊ शकत नाही जिने वयाची अट पूर्ण केलेली नाही.
- परवाना आवश्यक: वयाची अट पूर्ण असली तरी, वैध ड्रायव्हिंग लायसन्स (चालक परवाना) असल्याशिवाय वाहन चालवणे बेकायदेशीर आहे.
- सुरक्षा: अल्पवयीन मुलांनी वाहन चालवल्यास आणि अपघात झाल्यास, नवीन सुधारित कायद्यानुसार पालकांना किंवा वाहन मालकाला कठोर दंड आणि कारावासाची शिक्षा होऊ शकते.
| वाहनाचा प्रकार | किमान वयोमर्यादा |
| ५० सीसी पेक्षा कमी मोटारसायकल | १६ वर्षे |
| खाजगी दुचाकी व चारचाकी (गिअरसह) | १८ वर्षे |
| अवजड आणि व्यावसायिक वाहने | २० वर्षे |
मोटार वाहन कायद्यातील कलम ४ (Section 4) नुसार वयाचे नियम न पाळल्यास होणाऱ्या परिणामांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. अल्पवयीन मुलांनी वाहन चालवल्यास होणारा दंड (कलम १९९-A)
२०१९ च्या नवीन सुधारणेनुसार, जर १८ वर्षांखालील मुलाने वाहन चालवले, तर त्याचे परिणाम खूप गंभीर आहेत:
- दंडाची रक्कम: पालकांना किंवा वाहन मालकाला ₹२५,००० दंड भरावा लागू शकतो.
- कारावास: पालकांना ३ वर्षांपर्यंत तुरुंगवास होऊ शकतो.
- नोंदणी रद्द: संबंधित वाहनाची नोंदणी (Registration) १२ महिन्यांसाठी रद्द केली जाते.
- मुलावर कारवाई: गुन्हा करणाऱ्या मुलाला वयाची २५ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत ड्रायव्हिंग लायसन्स (DL) मिळत नाही.
२. वाहन मालकाची जबाबदारी (कलम ५)
जर तुम्ही तुमचे वाहन अशा व्यक्तीला दिले जिचे वय कायदेशीर मर्यादेपेक्षा कमी आहे, तर तुम्हाला कलम १८० नुसार दंड होऊ शकतो:
- दंड: ₹५,००० पर्यंत दंड.
- शिक्षा: ३ महिन्यांपर्यंत कारावास.
३. लायसन्सशिवाय वाहन चालवणे (कलम ३ आणि १८१)
वयाची अट पूर्ण असूनही जर तुमच्याकडे वैध परवाना (License) नसेल, तर:
- दंड: ₹५,०००.
इतर महत्त्वाची माहिती:
- कलम ४ (२): १८ वर्षांखालील व्यक्तीने ५० सीसी पेक्षा जास्त क्षमतेचे वाहन चालवणे पूर्णतः बेकायदेशीर आहे.
- कलम ७: परिवहन वाहन (Transport Vehicle) चालवण्यासाठी किमान २० वर्षे पूर्ण असणे आणि तुमच्याकडे आधीपासूनच हलके मोटार वाहन (LMV) चालवण्याचा किमान १ वर्षाचा अनुभव असणे आवश्यक आहे.
